ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ Franz Boas ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅಸಹ್ಯಪಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡಬೇಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತವೆ… । ಸಂಗ್ರಹ – ಅನುವಾದ : ಚಿದಂಬರ ನರೇಂದ್ರ

“ಇಂದು ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ನೀವು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೀರಿ?”

ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಂತೆ ತೋರಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅವು ಒಳಗಿನಿಂದ ಉಕ್ಕಿಬರುತ್ತವೆ, ಹೊರಗೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಾವು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತೇವೆ.

ಆದರೆ Noga Arikha ಅವರು Aeon ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗತಿಯಿದೆ. Arikha ಅವರು “ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾವನೆಗಳು” (cultural emotions) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಒಂದೆಡೆ, ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೇಹರಚನೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು, ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾವು ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ಭಾವನೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ನಾವು ಜಗತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಗೆ ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಮ್ಮ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.

ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ Franz Boas ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅಸಹ್ಯಪಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡಬೇಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ನೀವು ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತೀರಿ? ಅಥವಾ, ರಾತ್ರಿಯ ಊಟಕ್ಕೆ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಏಕೆ ಅಸಹ್ಯಪಡುತ್ತೀರಿ? ಹೆಮ್ಮೆ, ಅಸಹ್ಯ, ಕೋಪ ಮುಂತಾದ ಭಾವನೆಗಳು ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ದೇಹದಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲ; ಯಾವುದನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡಬೇಕು, ಯಾವುದನ್ನು ಅಸಹ್ಯಪಡಬೇಕು, ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನೂ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ “ಆಕ್ರೋಶ” (outrage). ಏಕೆಂದರೆ, ನೀವು ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ರೋಶಗೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಗುಂಪು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಸಮುದಾಯ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀವು ಅತಿಯಾದ ವಲಸೆ (mass immigration) ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ರೋಶಗೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ? ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಬಗ್ಗೆ?
ಬಡತನದ ಬಗ್ಗೆ? ಅಪರಾಧದ ಬಗ್ಗೆ? ಮನೆ ಇಲ್ಲದವರ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ? ಅಥವಾ ಲಿಂಗ, ಧರ್ಮ, ನೈತಿಕತೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ? ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಯಾವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Arikha ಅವರ ವಾದವೆಂದರೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಭಾವನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಮ್ಮದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ಆ ಭಾವನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಿವು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಾವೇ ಪರಿಶೀಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ “ಮೆಟಾಕಾಗ್ನಿಷನ್” (metacognition), ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮದೇ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ , ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ನಾವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಅಸಹ್ಯಪಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೆಮ್ಮೆಪಡಬಹುದು. ಆದರೆ ನಾವು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮನ್ನೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು :

“ಈ ಭಾವನೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನನ್ನದೇನಾ? ಅಥವಾ ಹೀಗೆ ಭಾವಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನನಗೆ ಯಾರೋ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ?” ಇದು ಈ ಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶ: ಭಾವನೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ಆ ಭಾವನೆಗೆ ನಾವು ಕೊಡುವ ವಿಷಯ, ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಗುಂಪುಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.