ಒಕ್ಕಮ್‌ನ ರೇಜರ್ ಗೆ ಒಂದು ವಿರುದ್ಧದ ರೂಪವೂ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ಒಕ್ಕಮ್‌ನ ಬ್ರೂಮ್ (Occam’s Broom) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಕ್ಕಮ್‌ನ ಬ್ರೂಮ್ ಎಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ವಾದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗದ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸದ ಸತ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದು । ಸಂಗ್ರಹ – ಅನುವಾದ : ಚಿದಂಬರ ನರೇಂದ್ರ

ಬಹುಶಃ ನೀವು ಒಕ್ಕಮ್‌ನ ರೇಜರ್ (Occam’s Razor) ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರಬಹುದು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಸಂಗತಿಗೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಗಳಿದ್ದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನೇ ಮೊದಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೀವು ನಾಳೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ನೋಡಿದಾಗ ನೆಲವೆಲ್ಲ ಒದ್ದೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಾರಣ ರಾತ್ರಿ ಮಳೆ ಬಂದಿರಬಹುದು ಎನ್ನುವುದೇ. ಬೇರೆ ಗ್ರಹದ ಜೀವಿಗಳು (ಏಲಿಯನ್ಸ್) ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು ನೀರಿನ ಆಟವಾಡಿ ನೆಲ ಒದ್ದೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಮಳೆ ಬಂದಿರಬಹುದು ಎನ್ನುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಮಂಜಸವಾದ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಒಕ್ಕಮ್‌ನ ರೇಜರ್ ಗೆ ಒಂದು ವಿರುದ್ಧದ ರೂಪವೂ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ಒಕ್ಕಮ್‌ನ ಬ್ರೂಮ್ (Occam’s Broom) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ ಡೆನೆಟ್ (Daniel Dennett) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು. ಒಕ್ಕಮ್‌ನ ಬ್ರೂಮ್ ಎಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ವಾದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗದ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸದ ಸತ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ಪತ್ರಕರ್ತ ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸತ್ಯಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ವಾದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅಥವಾ, ಒಂದು ಔಷಧಿ ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಯು ಹೊಸ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸೋಣ. ಆ ಔಷಧಿಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು (trials) ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ನಾಲ್ಕು ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉಳಿದ ಆರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮೌನವಾಗಿ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಎಂದಿಗೂ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಕ್ಕಮ್‌ನ ಬ್ರೂಮ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೃಢೀಕರಣ ಪಕ್ಷಪಾತದ (confirmation bias) ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಥನ (narrative)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವನು ತನ್ನ ವಾದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಸತ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಾದಕ್ಕೆ ಅನಾನುಕೂಲ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸುಳ್ಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಮಗೆ ಕಾಣದಿರುವ ಅಥವಾ ಮರೆಮಾಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾವು ತಪ್ಪೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಾರಾದರೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೆ, ಆ ವಾದವನ್ನು ಸುಳ್ಳೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸವಾಲು ಹಾಕುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲದ, ಯಾವುದೇ ಟೀಕೆ ಅಥವಾ ವಿರೋಧಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ತೋರುವ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಿ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವನು ನೀವು ನೋಡಬಾರದೆಂದು ಬಯಸುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮರೆಮಾಚುತ್ತಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.