ಮಹಾಭಾರತದ ವನಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ನಡುವಿನ ಸಂವಾದವು ‘ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆ’ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷನು ಕೇಳಿದ ನೂರಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಹಾಗೂ ತಾತ್ವಿಕವಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನೀಡಿದ ಉತ್ತರಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ…
ಯಕ್ಷ: ಭೂಮಿಗಿಂತ ಭಾರವಾದದ್ದು ಯಾವುದು? ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರವಾದದ್ದು ಯಾವುದು?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ಮಗುವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಕುವ ‘ತಾಯಿ’ ಭೂಮಿಗಿಂತ ಭಾರವಾದವಳು (ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದವಳು). ‘ತಂದೆ’ ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರವಾದವನು.
ಯಕ್ಷ: ಗಾಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾದದ್ದು ಯಾವುದು? ಹುಲ್ಲಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ, ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದು ಯಾವುದು?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ‘ಮನಸ್ಸು’ ಗಾಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ‘ಚಿಂತೆ’ಯು ಹುಲ್ಲಿಗಿಂತಲೂ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಯಕ್ಷ: ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತ ಯಾರು? ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತ ಯಾರು?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ‘ವಿದ್ಯೆ’ಯೇ ಸ್ನೇಹಿತ. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ‘ಪತ್ನಿ’ಯೇ (ಹೆಂಡತಿ) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತೆ.
ಯಕ್ಷ: ರೋಗಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಯಾರು? ಸಾಯುತ್ತಿರುವವನ ಸ್ನೇಹಿತ ಯಾರು?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ರೋಗಿಗೆ ‘ವೈದ್ಯ’ನೇ ಸ್ನೇಹಿತ. ಸಾಯುತ್ತಿರುವವನಿಗೆ ಅವನು ಮಾಡಿದ ‘ಧರ್ಮ’ (ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯಗಳು) ಮಾತ್ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಜೊತೆಯಾಗುವ ಸ್ನೇಹಿತ.
ಯಕ್ಷ: ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ‘ಅಹಂಕಾರ’ವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಯಕ್ಷ: ಯಾವುದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ದುಃಖವಾಗುವುದಿಲ್ಲ?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ‘ಕೋಪ’ವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ದುಃಖದ ಬದಲು ಸಂತೋಷವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಯಕ್ಷ: ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ‘ದುರಾಸೆ’ಯನ್ನು (ಆಸೆ) ಬಿಟ್ಟವನು ನಿಜವಾದ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಯಕ್ಷ: ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಕುಲದಿಂದಲೋ, ವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ನಡತೆಯಿಂದಲೋ?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ಕೇವಲ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕೂ ವೇದಗಳನ್ನು ಓದಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕಾಗಲಿ ಯಾರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆ’ (ಸದಾಚಾರ) ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಯಕ್ಷ: ಸುಖ ಎಂದರೇನು?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ಯಾರು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಲಗಾರನಲ್ಲವೋ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ ಅವನೇ ಸುಖಿ. ಸದಾಚಾರವೇ ನಿಜವಾದ ಸುಖ.
ಯಕ್ಷ: ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಯಾವುದು?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜೀವಿಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುವುದನ್ನು (ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು) ಮನುಷ್ಯ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ, ಬದುಕಿರುವ ತಾನು ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.
