ನೀವು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರದವರೆಗೂ ಸಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸು ಅದ್ಭುತ ಸಂಗಾತಿ. ಹೊರಗಿನ, ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಜಗತ್ತಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಅದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಂಗಾತಿ, ನೀವು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಒಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ನಿಮ್ಮೊಳಗೇ ಹುಡುಕಾಟ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ ~ ಓಶೋ (Zen: The Solitary Bird, Cuckoo in the Forest) । ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ: ಚಿದಂಬರ ನರೇಂದ್ರ

ಮನುಷ್ಯ ತಾನು ಯಾರು ಎನ್ನುವುದರ ಕುರಿತು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮಹಾನ್ ತತ್ವ ಚಿಂತನೆಗಳೂ ಈ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಯಾವ ತತ್ವ ಚಿಂತನೆಯಿಂದಲೂ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.

ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಝೆನ್ ನ ಮತ್ತೊಂದು ತತ್ವ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಅದು ತತ್ವಚಿಂತನೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಧೋರಣೆ. ಅದು ಚಿಂತನೆಯಾಚೆಗಿನ ಸ್ಥಿತಿ, ‘ನೋ-ಮೈಂಡ್’, ಅಂದರೆ ಬುದ್ಧಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ. ಅದು ವಾಸ್ತವದೊಳಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು.

ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸುತ್ತುವ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಒಂದು ಅಭ್ಯಾಸವಿದೆ. ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಮನಸ್ಸು ಇರುತ್ತದೆ. ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಜಿಗಿದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನೀವು ನಿಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಅದು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ನೀವು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರದವರೆಗೂ ಸಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಮನಸ್ಸು ಅದ್ಭುತ ಸಂಗಾತಿ. ಹೊರಗಿನ, ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಜಗತ್ತಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಅದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಂಗಾತಿ, ನೀವು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಒಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ನಿಮ್ಮೊಳಗೇ ಹುಡುಕಾಟ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತಿನ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ಸಾಧನ; ‘ನೋ-ಮೈಂಡ್’ ನಿಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ನೀವು ಕೇವಲ ದೇಹವಲ್ಲ; ನೀವು ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸೂ ಅಲ್ಲ. ನೀವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿನವರು. ನೀವು ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ.